Rodzaje herbat – 6 kolorów herbaty i najważniejsze podziały

Na pytanie „jakie są rodzaje herbat?” można odpowiedzieć bardzo prosto albo bardzo szczegółowo. Najczęściej mówi się o sześciu kolorach herbaty, które różnią się przede wszystkim sposobem produkcji. To, co dzieje się ze świeżo zebranymi liśćmi po zbiorze, decyduje o tym, czy powstanie herbata czarna, zielona, biała, oolong, żółta czy ciemna, w Polsce często nazywana potocznie czerwoną.

Wszystkie klasyczne rodzaje herbaty powstają z tej samej rośliny: Camellia sinensis. Różnice w smaku, kolorze naparu, aromacie i wyglądzie liści wynikają głównie z obróbki: więdnięcia, rolowania, utleniania, podgrzewania, suszenia, prażenia, dojrzewania albo fermentacji mikrobiologicznej.

Rodzaje herbat – lista 6 podstawowych kolorów

Najbardziej praktyczny podział herbaty to podział na sześć podstawowych typów. Warto go znać, bo ułatwia wybór herbaty w sklepie, dobór temperatury parzenia i zrozumienie, dlaczego herbaty z tej samej rośliny potrafią smakować tak różnie.

• Herbata czarna – najpopularniejsza na świecie, szczególnie w postaci herbat ekspresowych i mieszanek śniadaniowych. Produkuje się ją z liści, które przeszły pełne utlenienie. Dzięki temu napar jest zwykle mocniejszy, ciemniejszy, bardziej wyrazisty, często słodowy, owocowy, korzenny albo lekko miodowy.
• Herbata zielona – powstaje z liści, których utlenianie zostało zatrzymane przez podgrzanie. W Chinach najczęściej robi się to przez prażenie, a w Japonii przez działanie pary wodnej. Dzięki temu liście zachowują zielony kolor, a napar może być świeży, roślinny, morski, orzechowy, kwiatowy albo lekko trawiasty.
• Herbata oolong, nazywana też turkusową – znajduje się między herbatą zieloną a czarną. Liście są częściowo utleniane, a następnie podgrzewane, aby zatrzymać dalsze zmiany. Oolongi są bardzo różnorodne: mogą być lekkie, kwiatowe i świeże albo ciemniejsze, prażone, mineralne i głębokie.
• Herbata biała – zwykle kojarzona z młodymi pąkami i liśćmi pokrytymi srebrzystym meszkiem. Jej produkcja jest stosunkowo prosta, ale wymaga bardzo dobrej jakości surowca i ostrożnego suszenia. Białe herbaty często są delikatne, miękkie, kwiatowe, lekko owocowe i subtelnie słodkawe.
• Herbata ciemna, w Polsce często nazywana czerwoną albo pu-erh – to herbata, która przechodzi etap dojrzewania lub fermentacji mikrobiologicznej. Najbardziej znanym przykładem jest pu-erh z chińskiej prowincji Yunnan. Herbaty ciemne mogą mieć smak ziemisty, drzewny, gładki, słodkawy, mineralny albo przypominający wilgotny las.
• Herbata żółta – najrzadszy z sześciu podstawowych rodzajów herbaty. Początkowo przypomina produkcję herbaty zielonej, ale liście przechodzą dodatkowy etap delikatnego „żółcenia”, czyli kontrolowanego, powolnego dojrzewania w cieple i wilgoci. Efektem jest napar łagodniejszy, miększy i mniej trawiasty niż wiele herbat zielonych.

Rodzaje herbaty w skrócie

Herbata czarna – najpopularniejszy rodzaj herbaty

Herbata czarna jest najbardziej rozpowszechnionym typem herbaty w wielu krajach. To z niej powstają klasyczne mieszanki śniadaniowe, Earl Grey, herbaty z mlekiem, herbaty ekspresowe i wiele mocnych naparów codziennych. Pełne utlenienie sprawia, że liście ciemnieją, a smak staje się głębszy i bardziej zdecydowany.

Dobra czarna herbata może być słodowa, miodowa, owocowa, korzenna, czekoladowa, drzewna albo lekko dymna. Wszystko zależy od kraju pochodzenia, regionu, odmiany krzewu, standardu zbioru i sposobu obróbki liści.

Herbata zielona – świeżość i zatrzymane utlenianie

Herbata zielona różni się od czarnej tym, że jej liście nie przechodzą pełnego utlenienia. Po zbiorze są szybko podgrzewane, aby zatrzymać działanie enzymów. Dzięki temu zachowują zielony kolor i bardziej świeży, roślinny charakter.

Chińskie herbaty zielone bywają bardziej prażone, orzechowe i łagodne, natomiast japońskie często są bardziej soczyste, roślinne, morskie i pełne umami. Zielona herbata wymaga też delikatniejszego parzenia niż czarna — zbyt gorąca woda i zbyt długi czas mogą dać gorzki, cierpki napar.

Herbata oolong, czyli herbata turkusowa

Oolongi są jednymi z najbardziej zróżnicowanych herbat. Czasem przypominają bardzo delikatne, kwiatowe herbaty zielone, a czasem są ciemne, mocno prażone i bliższe herbatom czarnym. Ich produkcja wymaga dużej precyzji, bo liście trzeba częściowo utlenić, a potem zatrzymać proces w odpowiednim momencie.

W świecie oolongów znajdziemy herbaty kwiatowe, mleczne, owocowe, mineralne, prażone, kremowe i miodowe. To świetna kategoria dla osób, które chcą wyjść poza podstawowy podział na czarną i zieloną herbatę.

Herbata biała – delikatność młodych pąków i liści

Herbata biała kojarzy się z delikatnością, jasnym naparem i subtelnym aromatem. Często wykorzystuje się do niej młode pąki oraz liście pokryte srebrzystym meszkiem. To właśnie ten jasny puch sprawił, że herbatę nazwano białą.

Produkcja białej herbaty zwykle obejmuje więdnięcie i suszenie, choć szczegóły mogą się różnić w zależności od stylu. W smaku białe herbaty bywają kwiatowe, słodkawe, owocowe, miodowe, zbożowe albo lekko ziołowe.

Herbata ciemna, pu-erh i potoczna „czerwona herbata”

W Polsce często mówi się „czerwona herbata” na herbaty typu pu-erh. Warto jednak wiedzieć, że w chińskiej klasyfikacji wygląda to inaczej: to, co u nas nazywamy czarną herbatą, w Chinach bywa określane jako herbata czerwona, a pu-erh należy do herbat ciemnych.

Pu-erh i inne herbaty ciemne przechodzą proces dojrzewania lub fermentacji mikrobiologicznej. Mogą być przechowywane luzem albo prasowane w różne formy: ciastka, cegły, gniazda lub małe porcje. Ich smak jest zwykle głęboki, ziemisty, drzewny, czasem słodkawy, mineralny albo kojarzący się z wilgotnym lasem.

Herbata żółta – najrzadszy kolor herbaty

Herbata żółta jest jedną z najrzadziej spotykanych kategorii. Jej produkcja jest trudna, czasochłonna i wymaga doświadczenia. Kluczowy jest etap określany jako żółcenie, podczas którego liście w cieple i wilgoci nabierają łagodniejszego charakteru.

W naparze herbata żółta może przypominać zieloną, ale jest zwykle mniej ostra, mniej trawiasta i bardziej miękka. To ciekawa propozycja dla osób, które lubią zielone herbaty, ale szukają czegoś spokojniejszego i rzadszego.

Botaniczne rodzaje herbaty

Jeśli chcemy spojrzeć na rodzaje herbaty szerzej, warto wyjść poza kolory i spojrzeć na samą roślinę. Klasyczna herbata powstaje z Camellia sinensis, ale w obrębie tej rośliny występują różne odmiany i kultywary. Najczęściej mówi się o odmianie chińskiej i assamskiej.

Herbata chińska, czyli Camellia sinensis var. sinensis, ma zwykle mniejsze liście i dobrze sprawdza się w wielu herbatach chińskich, japońskich oraz wysokogórskich. Herbata assamska, czyli Camellia sinensis var. assamica, ma większe liście i często daje mocniejszy, bardziej wyrazisty napar.

Do tego dochodzą kultywary, czyli odmiany uprawne wybierane przez plantatorów ze względu na konkretne cechy. Mogą różnić się odpornością, plennością, aromatem, kolorem naparu, terminem zbioru albo tym, do jakiego stylu herbaty najlepiej się nadają.

Inne podziały rodzajów herbaty

Kolor herbaty to tylko jeden z możliwych podziałów. Herbatę można rozróżniać także według zbioru, kraju pochodzenia, regionu, ogrodu, stylu produkcji, postaci liści, stopnia rozdrobnienia, wieku, sposobu przechowywania albo metody parzenia.

Podział według zbioru

Nie każda herbata ma na opakowaniu informację o zbiorze, ale w wielu regionach jest to bardzo ważne. Pierwszy wiosenny zbiór może dawać herbaty świeże, delikatne i szczególnie cenione. Zbiory letnie bywają mocniejsze i bardziej wyraziste, a jesienne mogą mieć spokojniejszy, głębszy charakter.

W niektórych krajach zbiory odbywają się sezonowo, a w innych, zwłaszcza w cieplejszym klimacie, krzewy herbaciane mogą dawać plon przez większą część roku. Dlatego określenia takie jak first flush, second flush, shincha czy pre-qingming mają znaczenie dla stylu i ceny herbaty.

Podział według wyglądu i jakości liści

Herbaty można też dzielić według wyglądu liści. Przy herbatach czarnych spotyka się skróty literowe określające klasę i stopień rozdrobnienia liści, na przykład OP, BOP, FOP czy TGFOP. Nie zawsze są one prostą miarą smaku, ale pomagają opisać wygląd i standard surowca.

W wielu herbatach ważne jest także to, czy w zbiorze znalazł się pąk i jeden liść, pąk i dwa liście, większe liście, łodyżki czy drobniejsze fragmenty. Ogólnie można powiedzieć, że im więcej młodych pąków i całych liści, tym bardziej szlachetny może być charakter herbaty, choć nie oznacza to automatycznie, że każda łamana herbata jest gorsza. Wszystko zależy od stylu.

Podział według pochodzenia

Bardzo intuicyjny jest też podział według miejsca pochodzenia. Możemy mówić o herbacie chińskiej, japońskiej, indyjskiej, cejlońskiej, tajwańskiej, koreańskiej, gruzińskiej, nepalskiej czy kenijskiej. Jeszcze dokładniejszy podział obejmuje regiony, góry, ogrody i konkretne plantacje.

Pochodzenie ma ogromne znaczenie, bo wpływa na styl herbaty. Sencha z Japonii będzie zupełnie inna niż sencha z Chin, a biała herbata Pai Mu Tan z różnych krajów może różnić się wyglądem, aromatem, słodyczą i sposobem parzenia.

Jak wybrać rodzaj herbaty dla siebie?

Jeśli dopiero zaczynasz, nie musisz znać całej klasyfikacji. Wystarczy pomyśleć, jaki smak lubisz. Jeśli chcesz mocny, klasyczny napar, wybierz herbatę czarną. Jeśli lubisz świeżość i lekkość, zacznij od zielonej. Jeśli szukasz czegoś delikatnego, spróbuj białej. Jeśli ciekawią Cię aromaty kwiatowe, mineralne albo prażone, sięgnij po oolong. Jeśli lubisz smaki głębokie, ziemiste i dojrzewające, sprawdź pu-erh.

FAQ: rodzaje herbat

Ile jest rodzajów herbaty?

Najczęściej wyróżnia się sześć podstawowych rodzajów herbaty: czarną, zieloną, białą, oolong, żółtą i ciemną, czyli pu-erh oraz inne herbaty dojrzewające.

Czym różnią się rodzaje herbat?

Najważniejsza różnica wynika ze sposobu obróbki liści: stopnia utlenienia, podgrzewania, suszenia, prażenia, dojrzewania lub fermentacji mikrobiologicznej.

Czy herbata czerwona i pu-erh to to samo?

W Polsce herbatą czerwoną często nazywa się pu-erh i inne herbaty ciemne. W chińskiej klasyfikacji pu-erh należy jednak do herbat ciemnych, a określenie „czerwona herbata” odnosi się raczej do herbat, które my nazywamy czarnymi.

Czy wszystkie herbaty pochodzą z tej samej rośliny?

Klasyczne herbaty: czarna, zielona, biała, oolong, żółta i ciemna powstają z rośliny Camellia sinensis. Różnią się odmianą, kultywarem, regionem i sposobem produkcji.

Jaki rodzaj herbaty jest najlepszy na początek?

Na początek dobrym wyborem będzie czarna herbata śniadaniowa, prosta zielona herbata, delikatna biała herbata albo łagodny oolong. Najlepiej wybrać rodzaj herbaty pod własny smak, a nie pod modę.

Czy herbata ekspresowa to osobny rodzaj herbaty?

Nie. Herbata ekspresowa to forma przygotowania i pakowania suszu, a nie osobny kolor herbaty. W torebkach może znajdować się herbata czarna, zielona, aromatyzowana albo mieszanka ziołowa.

Autorem tekstu jest Rafał Przybylok.