Suiseki. Kamień w ceremonii herbacianej

Każdy z Was pewnie nie raz podczas spaceru znalazł kamień, który wyróżniał się czymś na tle innych kamieni. Może tak, jak w przypadku chmur skojarzył Wam się z czymś, z jakąś postacią lub może z górą. Może było tak, że mieliście ochotę zabrać ten kamień do domu, bo wywołał w Was jakieś miłe doznanie estetyczne. Co jednak zrobić z takim kamieniem? Pokazać znajomym, popatrzeć, schować do szuflady by w końcu, po latach, podczas porządków wreszcie go wyrzucić. A może postawić go na półce by ładnie wyglądał?

W Japonii takie specjalne kamienie nazywają się Suiseki i wbrew pozorom mają związek z herbatą. Konkretnie z herbacianą ceremonią. Jak wiadomo ceremonia herbaciana w Japonii wymaga odpowiedniego zaaranżowania przestrzeni, by zapewnić uczestnikom niezapomniane przeżycie estetyczne. Do tej aranżacji zalicza się właściwie wszystko, co znajdziemy w chashitsu, czyli w pawilonie herbacianym. Zasady rządzące chanoyu mówią, że nie może tam znaleźć się nic niepotrzebnego. Niezbędny jest minimalizm i celowość każdego szczegółu. Wyjątkowo ważne jest to przy wystroju i ozdobach, ponieważ japońska estetyka nieco odbiega od zachodniej. My, chcąc przygotować odpowiednio urządzoną i estetyczną przestrzeń na spotkanie przy herbacie pewnie, w oczach Japończyków, grubo byśmy przesadzili. Na przykład na ścianie mamy wiele różnych obrazów, zdjęć, półek z bibelotami, które uważamy za estetyczne. Japończyk zaś, gdy wiesza obraz stara się, by nie było na tej ścianie niczego innego. To obraz ma skupiać całą uwagę. W pawilonie herbacianym znajduje się tylko jeden zwój z kaligrafią we wnęce zwanej tokonoma. Tam również znajdzie się ewentualna kompozycja kwiatowa zgodna z zasadami ikebany, czyli sztuki układania bukietów.

Bukiet jako fragment natury

Chabana to wywodząca się z ikebany sztuka układania kwiatów do ceremonii herbacianej. Ona również odbiega od naszego rozumienia bukietu, bo układający kwiaty stara się by wyglądały jak wycięty fragment natury. Zgodzimy się wszyscy, że kwiaty w naturze nie rosną w bukietach. Toteż ikebana zaleca czasem użycie jednego tylko kwiatu lub gałązki lub kilku roślin, które mogłyby naturalnie wyrosnąć w takiej kompozycji w jakiej je przedstawiono, a przy okazji mogłyby zachwycić i poruszyć harmonią kolorów, tekstury i linii, jakich można się w kompozycji doszukać.

Poza bukietem, spotkać możemy słynne drzewko bonsai, które ma – podobnie jak kwiaty – imitować fragment natury, w tym przypadku drzewo lub nawet las. Ma to być miniatura, żywa makieta, która w swej prostocie oddaje piękno natury, a zarazem bawi i zadziwia kunsztem tego, kto pielęgnował drzewko, aby nadać mu fantazyjną formę.

Nietypowy kamień jako element ceremonii herbacianej

Od bonsai przechodzimy wreszcie do suiseki, które może zastąpić owo drzewko podczas ceremonii. Skoro można zachwycić się jednym malowidłem, jedynym kwiatem, to można także zachwycić się jedynym kamieniem. Suiseki to po prostu piękny i nietypowy kamień, który sama natura uformowała tak, że przypomina miniaturę naturalnej formacji. Skały, wyspy, góry, wzgórza czy wreszcie postaci lub zwierzęcia. Ważne, by kamień był nietypowy i piękny.

Suiseki dzieli się na kilka kategorii. Mamy właśnie miniaturki wysp, które doskonale można zaprezentować na zagrabionym piasku. Jest to związane z tak zwaną sztuką bonseki, czyli „krajobrazem na tacy”. Ogrody bonseki są stołową miniaturą kamiennych, suchych ogrodów zen, które projektuje się zgodnie z zasadami estetyki Zen. Składają się one z kamieni, żwiru i piasku, które odpowiednio zagrabione mają imitować wodę otaczającą kamień. Małe zestawy ogródków bonseki są popularne również w kulturze zachodu, ponieważ ich grabienie i układanie kamyków działa relaksująco. Suiseki nie zmienia się. Raz nadany wygląd pozostaje już na stałe.

Inna forma Suiseki to przedstawienie jednego kamienia ustawionego na specjalnej pasującej do niego- i tylko do niego – drewnianej podstawce. Wykonywanie podstawek to osobne rzemiosło i podstawka bywa tak samo ważna jak kamień, tworząc z nim spójną całość. Kamienie o ostrych krawędziach zalicza się do grupy Suiseki przedstawiających formacje skalne widziane z bliska. Kamienie obłe to kategoria gór widzianych z oddali. Są także szczególnie piękne kamienie z naturalnymi żyłami minerałów, mogące przywodzić na myśl ośnieżone szczyty czy górskie wodospady. Ostatnia grupa to kamienie przypominające postaci.

Suiseki z powodzeniem można używać podczas ceremonii herbacianej, lecz można także je kolekcjonować. Piękne i unikalne bywają bardzo drogie. Myślę, że wielu z Was częściej będzie teraz spoglądać pod nogi i może wyjątkowo piękny kamień ze spaceru, zamiast leżeć w szufladzie trafi na herbaciany stół pięknie wyeksponowany. Z całą pewnością warto spróbować, a nóż okaże się to ciekawym hobby, a codzienna herbata nabierze w towarzystwie Suiseki nowego charakteru.

Autorem tekstu jest Rafał Przybylok