Gaiwan – czym jest, skąd pochodzi i jak parzyć herbatę w gaiwanie

Gaiwan to wywodzący się z Chin zestaw do parzenia herbaty, składający się z czarki oraz dopasowanego wieczka. Nazwa pochodzi od dwóch słów: gai, oznaczającego wieczko, oraz wan, czyli czarkę. Choć forma naczynia jest prosta, gaiwan uznawany jest za jedno z najbardziej uniwersalnych i precyzyjnych narzędzi do parzenia herbaty.

Gaiwany mogą występować w różnych kształtach i być wykonane z różnych materiałów, jednak ich konstrukcja zawsze podporządkowana jest kontroli procesu parzenia oraz wygodzie degustacji.

Rodzaje gaiwanów

Klasycznie gaiwany dzieli się na dwie podstawowe grupy.

Gaiwany duże posiadają czarkę, wieczko oraz podstawkę. Często wyposażone są w niewielki dziobek do nalewania, a czasem także w specjalny grzebień filtrujący napar. Tego typu gaiwany wykorzystywane są zarówno do parzenia, jak i do przelewania herbaty do czarek.

Gaiwany małe są bardziej kompaktowe i zazwyczaj pozbawione podstawki. Charakteryzują się szerszym, wywiniętym brzegiem czarki, za który chwyta się naczynie podczas nalewania. W tej wersji często pije się herbatę bezpośrednio z gaiwana.

Gaiwan bywa elementem zestawu gong fu cha, jednak bardzo często używany jest samodzielnie jako pełnoprawne naczynie do parzenia i degustacji herbaty.

Historia i symbolika gaiwana

Gaiwan wywodzi się z czasów dynastii Ming (1368–1644). Według części źródeł był używany już około 1350 roku. Tradycja przypisuje jego opis wielkiemu mistrzowi herbaty Lu Yu.

Innymi nazwami gaiwana są gàibēi lub określenia zapisywane fonetycznie jako pinyin. W wersji z podstawką gaiwan posiada również bogatą symbolikę: wieczko symbolizuje niebo, podstawka ziemię, a czarka świat ludzi lub samego człowieka. Bywa także porównywany do serca, w którym parzy się herbata.

Jak używać gaiwana?

Parzenie herbaty w gaiwanie nie jest trudne, choć wymaga odrobiny praktyki. Zazwyczaj stosuje się nieco większą ilość suszu i krótszy czas parzenia niż przy metodach klasycznych.

Gaiwan szczególnie dobrze sprawdza się do parzenia herbat oolong. Po kolejnych parzeniach czarka wypełnia się rozwiniętymi liśćmi, co pozwala obserwować ich wygląd i zmiany zachodzące w trakcie parzenia.

Po zaparzeniu herbatę należy zlać do czarek lub – w przypadku mniejszych gaiwanów – pić bezpośrednio z naczynia.

Technika trzymania gaiwana

Gaiwan chwyta się trzema palcami, a sposób ten zależy od jego wielkości.

W przypadku gaiwana dużego kciuk przytrzymuje wieczko na środku, natomiast palec wskazujący i środkowy wsuwane są pod podstawkę. Całość podnosi się i delikatnie przechyla.

Przy gaiwanie małym kciuk i palec środkowy chwytają szeroki, wywinięty brzeg czarki, a palec wskazujący stabilizuje wieczko podczas nalewania.

Dlaczego warto parzyć herbatę w gaiwanie?

Gaiwan jako narzędzie do degustacji herbaty daje wyjątkowo szerokie możliwości. Jego konstrukcja ułatwia ocenę liści po kolejnych parzeniach, a wieczko – pełniące rolę niuchacza – pozwala wygodnie analizować aromat naparu.

Nie bez znaczenia jest również niewielka pojemność gaiwana, która umożliwia wielokrotne parzenie tych samych liści. Dotyczy to zwłaszcza oolongów, które można zaparzać kilka, a nawet kilkanaście razy, odkrywając stopniowo ich pełny charakter.